🔍 Diabetes ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਸ਼ੂਗਰ ਜਾਂ ਮਧੁਮੇਹ ਇੱਕ ਐਸੀ ਲੰਬੀ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦਾ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕਰ (ਗਲੂਕੋਜ਼) ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਰੀਰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਇਨਸੁਲਿਨ (insulin) ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਪਾਉਂਦਾ ਜਾਂ ਜਿਵਣਸੇ਼ਲੀ ਖਰਾਬ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਓ ਜਾਣੀਏ

✅ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ (Detailed Causes)

1. ਖ਼ੁਰਾਕ ਸਬੰਧੀ ਕਾਰਨ

ਮਿੱਠੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟਸ ਦਾ ਵਾਧੂ ਸੇਵਨ
ਜੰਕ ਫੂਡ, ਸੋਡਾ, ਪੇਕਡ ਫੂਡ,ਮੇਦੇ ਅਤੇ ਕੇਮੀਕਲ ਵਰਤੋਂ
ਤਾਜ਼ਾ ਸਬਜ਼ੀਆਂ , ਸਲਾਦ, ਮਲਟੀਗਰੇਨ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਫੇਰਨਾ

2. ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ

ਨਿੱਠਲਾਪਣ/ਸੁਸਤੀ (ਵਿਆਯਾਮ ਨਾ ਕਰਨਾ)
ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਨੀਂਦ ਲੈਣੀ
ਰਾਤ ਨੂੰ ਦੇਰ ਤੱਕ ਜਾਗਣਾ
ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਟਾਈਮ ‘ਤੇ ਨਾ ਖਾਣਾ

3. ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਿਕ ਕਾਰਨ

ਲਗਾਤਾਰ ਤਣਾਅ
ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਜਾਂ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸੋਚ

4. ਹਾਰਮੋਨਲ ਅਤੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਕਾਰਨ

ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਗਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੋਣਾ
ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ PCOS ਜਾਂ ਥਾਇਰਾਇਡ ਹੋਣਾ
ਉਮਰ 40 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਣਾ

5. ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਾਰਨ (ਆਯੂਰਵੈਦ ਅਨੁਸਾਰ)

ਅਤਿ ਮਿੱਠਾ, ਅਤਿ ਘਰਮ, ਅਤਿ ਤੇਲ ਦਾ ਸੇਵਨ
ਪਚਨ ਤੰਤ੍ਰ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ (Agnimandya)
ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਾਣਾ,ਗਲਤ ਖਾਣਾ
ਰਕਤ-ਧਾਤ ਦੀ ਗੜਬੜ

ਵਾਤ ਅਤੇ ਕਫ਼ ਦੋਸ਼ ਦਾ ਅਤਿਕ ਬਲ

⚠️ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਲੱਛਣ (Symptoms)

ਮੁੱਤ੍ਰ ਦੀ ਵਾਧੂ ਆਵ੍ਰਿਤੀ
ਵਧੇਰੀ ਪਿਆਸ ਅਤੇ ਭੁੱਖ
ਆਲਸੀਪਨ ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ
ਪੇਰਾਂ ਵਿਚ ਜਲਨ
ਚਮੜੀ ਦਾ ਸੁੱਕਣਾ ਜਾਂ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ
ਪੈਰਾਂ/ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੰਨਤਾ ਜਾਂ ਸੁਈਆਂ ਚੁਭਣਾ
ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣੀ
ਜ਼ਖਮਾਂ ਦਾ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਠੀਕ ਹੋਣਾ

ਭਾਰ ਘਟਣਾ ਜਾਂ ਵਧਣਾ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ

🚨 ਸ਼ੂਗਰ ਵਧਣ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨੁਕਸਾਨ (Complications)
ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ → Retinopathy → ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਤੱਕ
ਗੁਰਦੇ ਫੇਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ → Nephropathy
ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗ → Heart Attack ਜਾਂ High BP
ਨਰਵ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ → Neuropathy
ਪੈਰ ਕੱਟਣ ਦੀ ਨੌਬਤ → Gangrene
ਨਾਪੁੰਸਕਤਾ ਜਾਂ ਗਰਭ ਧਾਰਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ
ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ

ਸਰੀਰਕ ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ

🌿 ਇਲਾਜ (Treatment) – ਆਯੂਰਵੈਦਿਕ ਅਤੇ ਨੈਚਰਲ ਤਰੀਕੇ
✅ 1. ਆਹਾਰ (Diet)
ਜੌਂ, ਬਾਜਰਾ, ਕੁਟੂ, ਧਨੀਆ ਦੀ ਰੋਟੀ
ਕਰੇਲਾ, ਲੌਕੀ, ਟਿੰਡਾ, ਤੋਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ
ਜਾਮੂਨ, ਆੰਵਲਾ, ਨਿੰਬੂ, ਨਾਰੀਅਲ ਪਾਣੀ
ਮੇਥੀ ਦੇ ਦਾਣੇ ਭਿਓਂ ਕੇ ਸਵੇਰੇ ਖਾਣਾ
ਚਿਰੀਆ,ਕੇਦਾਰ ਕੜਵੀ, ਮੂਸਲੀ, ਗੁੜਮਾਰ ਵਰਗੀਆਂ ਜੜੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ (ਡਾ.,ਵੈਦ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ)

✅ 2. ਆਯੂਰਵੈਦਿਕ ਦਵਾਈਆਂ
Vijaysar (ਦੀ ਲੱਕੜ) – ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਭਿੱਜੋ
Jamun Guthli Churna, Gurmar, Neem Patra Churna.
Madhunashini Vati, Diarid Capsule,
Malwa Sugar Nashak Churna / Vati

✅ 3. ਯੋਗ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ
Mandukasana, Vajrasana, Ardha Matsyendrasana
Kapalbhati, Anulom Vilom, Bhastrika
ਰੋਜ਼ 30 ਮਿੰਟ ਚਲਣਾ ਜਾਂ ਸਾਈਕਲਿੰਗ

ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਧਿਆਨ (meditation)

🛡️ ਰੋਕਥਾਮ (Prevention Tips)

ਨਿਯਮਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ – ਸਮੇਂ ਤੇ ਖਾਣਾ, ਨੀਂਦ, ਵਿਆਯਾਮ
ਜੰਕ ਫੂਡ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੋ
ਦਿਨ ਚ 10-15 ਮਿੰਟ ਧੁੱਪ ਲਵੋ (Vitamin D)
ਹਰੇ ਤਾਜੀਆਂ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਖਾਣੇ ਨੂੰ ਪਹਿਲ
ਟੈਸਟ ਜਾਂਚ (Regular check-up)

ਤਣਾਅ ਤੋਂ ਬਚੋ – ਸੰਗਤ, ਭਜਨ, ਧਿਆਨ

📌 ਨਤੀਜਾ (Conclusion)
ਸ਼ੂਗਰ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਇੱਕ “ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੂਰਨ ਆਦਤ” ਨਾਲ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਯੂਰਵੈਦ ਸਾਡੇ ਲਈ ਨੈਚਰਲ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਲਾਭਕਾਰੀ ਰਾਹ ਹੈ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਆਦਤਾਂ ਨੂੰ ਸਧਾਰ ਲਵਾਂਗੇ, ਤਾਂ ਸ਼ੂਗਰ ਨਾਲ ਭੀ ਸਿਹਤਮੰਦ ਜੀਵਨ ਜੀ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।