ਬੱਦਲ ਫੱਟਣਾ: ਕੁਦਰਤੀ ਕਹਿਰ ਜੋ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਬਾਹੀ
ਹਿਮਾਲਈ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦੌਰਾਨ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਖਤਰਨਾਕ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਕ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ “ਬੱਦਲ ਫੱਟਣਾ”ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ‘ਤੇ ਬੇਹੱਦ ਤੇਜ਼ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਮੀਂਹ ਨਾਲੋਂ ਇਹ ਕਈ ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਅਚਾਨਕ ਸਿਲਾਬ, ਭੂ-ਸਖਲਨ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਤਬਾਹੀ ਵਾਪਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਬੱਦਲ ਫੱਟਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ
ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਬੁੱਬਲੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤਾਪਮਾਨ, ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਧਾਰਾਵਾਂ ਦੇ ਅਸਰ ਨਾਲ ਉਹ ਇੱਕ ਹੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਬੱਦਲ ਫੱਟਣ ਦੀ ਘਟਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਕਸਰ ਰਾਤ ਜਾਂ ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕੁਝ ਮਿੰਟਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ-ਦੋ ਘੰਟਿਆਂ ਤੱਕ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਇਲਾਕੇ
ਬੱਦਲ ਫੱਟਣ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉੱਤਰਾਖੰਡ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ, ਉੱਤਰੀ ਪੰਜਾਬ, ਨੇਪਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਿਮਾਲਈ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਮੌਸਮੀ ਪੈਟਰਨ ਇਸਨੂੰ ਵਾਪਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਖਤਰੇ
ਬੱਦਲ ਫੱਟਣ ਨਾਲ ਛੋਟੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਅਚਾਨਕ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਪਿੰਡ, ਸੜਕਾਂ, ਪੁਲ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਤੂਫ਼ਾਨ ਅਤੇ ਭੂ-ਸਖਲਨ ਨਾਲ ਮਕਾਨਾਂ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਅਤੇ ਜਾਨਮਾਲ ਦਾ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 2013 ਵਿੱਚ ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਤਬਾਹੀ ਵੀ ਹੱਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੀਂਹ ਅਤੇ ਬੱਦਲ ਫੱਟਣ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਉਤਰਾਖੰਡ ’ਚ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀ। ਜਿੱਥੇ ਇਕ ਪਿੰਡ ਮਲਬੇ ਹੇਠ ਦੱਬ ਗਿਆ।
ਚੇਤਾਵਨੀ ਅਤੇ ਬਚਾਅ
ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਸੈਟਲਾਈਟ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਹੁਣ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਘੰਟੇ ਪਹਿਲਾਂ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਬੱਦਲ ਫੱਟਣਾ ਬਹੁਤ ਅਚਾਨਕ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਾਰਿਸ਼ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦੌਰਾਨ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਹਦਾਇਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗਲੋਬਲ ਵਾਰਮਿੰਗ ਅਤੇ ਮੌਸਮੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਕਾਰਨ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਫੱਟਣ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਇੰਫਰਾਸਟਰਕਚਰ, ਤੇਜ਼ ਰੈਸਕਿਊ ਸਿਸਟਮ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾਉਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ ਪੈਣਗੀਆਂ।
